Fiillerde Kip
Fiillerde Kip
FİİLLERDE KİP
Fiillerde Kip : Fiillerin bir hareketi,
durumu,oluşu ortaya koyuşu farklı şekillerde olur. Bazen bunlar bir başkasına
haber verme şeklinde aktarılır bazen bir koşula bağlanır,bazen istenen bir
durum aktarılır. Buna "fiilin kipi denir. Türkçe'de kipler iki grupta
incelenir.Bunlar:
1. Haber
(Bildirme) Kipleri
Fiilin
çekiminde kesin bir zaman ifadesi varsa, fiil haber kipindedir.Örnek:yapacak,
gelmiş, alıyor...
Haber kipinin beş çekimi vardır. Bunlar:
A) Geniş
Zaman Ekleri: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılmakta olduğunu veya
yapılacağını belirten zaman ekleridir.Türkçe'de geniş zaman kipi -r, -ır, -ir,
-ur, -ür, -ar, -er ekleriyle kurulur.
Geniş Zaman
Ekleri
1. Tekil şahıs: çalış-ır-ım
2. Tekil şahıs: çalış-ır-sın
3. Tekil şahıs: çalış-ır
1. Çoğul şahıs: çalış-ır-ız
2. Çoğul şahıs: çalış-ır-sınız
3. Çoğul şahıs: çalış-ır-lar
ŞİMDİKİ ZAMAN
B) Şimdiki Zaman Eki: Fiilin belirttiği
kavramın, içinde bulunan zamanda başladığını, ve devam etmekte olduğunu
bildiren zaman ekleridir. Şimdiki zaman eki "-yor" dur.
ŞİMDİKİ ZAMAN
1.
Tekil şahıs: çalış-ı-yor-um
2. Tekil şahıs: çalış- ı-yor-sun
3. Tekil şahıs: çalış- ı-yor
1. Çoğul şahıs: çalış- ı-yor-uz
2. Çoğul şahıs: çalış- ı-yor-sunuz
3. Çoğul şahıs: çalış- ı-yor-lar
Not: Fiile şimdiki zaman anlamı veren bir
diğer ek de "-mekte, -makta" ekidir.
Örnek: koş-makta-yım, koş-makta
GELECEK ZAMAN
Fiilin, söylendiği andan sonra yapılacağını
ifade eder. Türkçe'de gelecek zaman eki "-acak,-ecek"tir.
GELECEK ZAMAN
1. Tekil şahıs: çalış-acak-ım
2. Tekil şahıs: çalış-acak-sın
3. Tekil şahıs: çalış-acak
1. Çoğul şahıs: çalış-acak-ız
2. Çoğul şahıs: çalış-acak-sınız
3. Çoğul şahıs: çalış-acak-lar
▪Uyarı: gelecek zamanın 1.tekil ve 1.
Çoğul şahıs çekimlerinde "acak,-ecek" eklerindeki "k" sesi yumuşayarak "ğ"
sesine dönüşür. Örnek: gel-eceğ-im, yap-acağ-ız
GÖRÜLEN GEÇMİŞ (Dİ'Lİ GEÇMİŞ)ZAMAN
Fiilin belirttiği kavramın, içinde
bulunan zamandan önce olup bittiğini kesinlikle bildiren zaman ekidir.
Türkçe'de görülen geçmiş zaman eki "-dı,-di,-du,-dü,-tı,-ti,-tu,-tü"dür.
GÖRÜLEN
GEÇMİŞ ZAMAN
1. Tekil şahıs: çalış-tı-ım
2. Tekil şahıs: çalış-tı-n
3. Tekil şahıs: çalış-tı
1. Çoğul şahıs: çalış-tı-k
2. Çoğul şahıs: çalış-tı-nız
3. Çoğul şahıs: çalış-tı-lar
ÖĞRENİLEN
(MİŞ'Lİ) GEÇMİŞ ZAMAN
Fiilin belirttiği kavramın, içinde bulunan
zamandan önce olup bittiğini başkasından duyarak bildiren zaman ekidir.
Türkçe'de öğrenilen geçmiş zaman eki "-mış,-miş,-muş,-müş"tür.
ÖĞRENİLEN
GEÇMİŞ ZAMAN
1. Tekil şahıs: çalış-mış-ım
2.
Tekil şahıs: çalış-mış-sın
3. Tekil şahıs: çalış-mış
1. Çoğul şahıs: çalış-mış-ız
2. Çoğul şahıs: çalış-mış-sınız
3. Çoğul şahıs: çalış-mış-lar
2) DİLEK
KİPLERİ
Bu kiplerde zaman anlamı yoktur. Bu kipler
fiile emir, istek, şart ve gereklilik anlatan kiplerdir. Dilek kipleri emir,
istek, şart, ve gereklilik kipleri olmak üzere dörde ayrılır.
A) EMİR KİPİ
Fiilin yapılması gerektiğini emir şeklinde
bildiren çekimdir. Birinci tekil ve birinci çoğul şahsın emir çekimi yoktur.
1. Tekil şahıs: -------------
2. Tekil şahıs: çalış
3. Tekil şahıs: çalış-sın
1. Çoğul şahıs: -------------
2. Çoğul şahıs: çalış-ın (çalış-ınız)
3. Çoğul şahıs: çalış-sın-lar
B) İSTEK KİPİ
İstek bildiren kiplerdir. İstek eki
"-a,-e"dir.
1. Tekil şahıs: çalış-a-yım
2. Tekil şahıs: çalış-a-sınız
3. Tekil şahıs: çalış-a
1. Çoğul şahıs: çalış-a-lım
2. Çoğul şahıs: çalış-a-sınız
3. Çoğul şahıs: çalış-a-lar
C) ŞART KİPİ
Fiillere şart anlamı katan kiptir. Şart
eki "-sa,-se"dir.
1. Tekil şahıs: çalış-sa-m
2. Tekil şahıs: çalış-sa-n
3. Tekil şahıs: çalış-sa
1. Çoğul şahıs: çalış-sa-k
2. Çoğul şahıs: çalış-sa-nız
3. Çoğul şahıs: çalış-sa-lar
D) GEREKLİLİK
KİPİ
Fiilin yapılması gerektiğini anlatan
kiptir. Gereklilik eki "-malı,-meli"dir.
1. Tekil şahıs: çalış-malı-y-ım
2. Tekil şahıs: çalış-malı-sın
3. Tekil şahıs: çalış-malı
1. Çoğul şahıs: çalış-malı-y-ız
2. Çoğul şahıs: çalış-malı-sınız
3. Çoğul şahıs: çalış-malı-lar
Fiillerde Kip Türk Dili Ve Edebiyatı ders notları
2013-01-17 tarihinde Dosyabak.com tarafından DersNotları Edebiyat kategorisine eklenen bu içerik toplam 3733 kez ve en son 2026-01-16 18:06:54 tarihinde görüntülenmiş.