Edebiyat Sözlüğü (E Harfi)
Edebiyat Sözlüğü (E Harfi)
EDA
Söz ve yazıdaki ifade şekli, uslup tarzı, anlatış yolu. Belagatçılar bunun
hakikat, mecaz, kinaye olmak üzere üç türlü olduğunu söylerler.
EDEB-İ KELÂM
Acı, hoş olmayan, ayıp, çirkin, kaba veya uğursuz sayılan şeyleri kendi
adlarını söylemeden başka sözle ifade etmek. Buna asâlet ve mümtaziyet
adları da verilir. Edeb-i Kelâm, bir düşünceyi, bir olayı incelik, asâlet ve
nezaketle ifade etmek için anlam, kendine ait olmayan kelimeyle karşılanır.
Genellikle şu üç durumda bu yola başvurulur:
1. Sözü kabalıktan kurtarmak için.
Ölen birisi hakkında "ölüm" yerine "Rahmet-i Ralman'a
kavuştu", "sizlere ömür", işi elinden alındığını bildirmek üzere
"Affedildiniz" denmesi gibi.
2. Ta'zim veya ifadeyi süslemek için. Şeyh Galib'in aşağıdaki iki beyitten ilki
ta'zim, ikincisi tezyine (süslemeye) örnektir:
Bir şeb ki Sarâ-yı Ümmehânî
Olmuşdu o mâhın âsumânî
Giydikleri âftâb-ı temmûz
İçtikleri şûle-i cihan-sûz
3. İfadeyi fesahat yönünden bozacak ses, kelime ve terkiplerin tekrarından
kaçınmak için.
EDİSYON KRİTİK
Eleştirel basım. Farklı nüshaları bulunan yazma veya matbu eserlerin
aralarındaki ayrılıklar tespit edilerek aslına en uygun şekilde yayınlanır.
Farklar dip notlar halinde gösterildiği gibi açıklayıcı bilgiler de
verilebilir.
EFSANE
Tabiatüstü özellikler gösteren kişilerin hayatlarının ve olayların anlatıldığı
hikayeler. Efsane halkın hayalgücüyle yarattığı "ideal insan tipi"ni
verir ve nesilden nesile anlatılır. Efsane ile masallar arasında uygunluk
vardır. İki türde de olağanüstü olaylar işlenir. Yalnız efsane daha
inandırıcıdır. Bu yönüyle hikaye ve destana yaklaşır.
Efsaneler şöyle ayrılır:
1. Yaradılış efsanesi (Dünyanın yaradılışı, tabiat varlıklarının meydana
gelişi, kıyamet günleri.)
2. Tarihi efsaneler.
3. Olağanüstü kişiler, varlıklar ve güçleri konu alan efsaneler.
4. Dini efsaneler.
Türk efsanelerinde kahramanlık, fedakarlık, cesaret, ahlaki davranışlar, sosyal
düzene bağlılık, Ahlah'ın kudretine iman, doğruluk, cömertlik, samimiyet gibi
konular yer alır. Genç Osman, Boş Beşik, Çakıcı EFe, Çoban Çeşmesi, Gelin Kaya,
Cennet Dağı, Kan Kuyusu, Yusufçuk Kuşu gibi efsaneler halk arasında
söylenegelmektedir.
EGLOG
Çoban şiiri. Birkaç çobanın aşk, kır hayatının güzellikleri üzerine karşılıklı
konuşmaları bçiminde yazılır. Latin edebiyatında gelişen bu şiir türü
genellikle Batı edebiyatında görülür. Bir olaya dayandığı ve karşılıklı
kişileri konu aldığı için küçük bir piyesi andırır. Eglog, Türk edebiyatında
kullanılmayan bir türdür.
EKLEKTİZM
Felsefede uyuşabilir tezleri toplayıp uyuşamayanlarını bir yana bırakma
eğilimini, edebiyatta ise birbirine aykırı çeşitleri bağdaştıran geniş sınırlı
zevki ifade eder.
ELFİYE
Binlik karşılığıdır. Bin mısradan meydana gelen manzum eserler için kullanılır.
Elfiyeler edebiyatla ilgili olduğu gibi, hadis, fıkıh, feraiz, nahiv
ilimleriyle de ilgili olabilir.
ELGAZ
Bilmece anlamına gelen lügaz kelimesinin çoğulu.
ELİFNÂME
Genellikle mısra başlarındaki kelimelerin ilkharflerinin alt alta elif'den
ye'ye kadar alfabetik tarzda devam etmesi ile meydana gelen şiir. Divan ve halk
edebiyatımızın ortak mahsulleri arasında yer alırlar. Dini-tasavvufi ve din
dışı konularda örneklerine rastlanır.
EMOSYANALİZM
Sanat ve edebiyat eserlerinde duyguya önem veren estetik anlayış.
EMPRESYONİZM
Nesneyi doğrudan doğruya tasvir ve analiz etme yerine, onun uyandırdığı
duyguları anlatma yolu. XIX yüzyılın sonlarında Fransa'da doğdu. Önce resimde,
sonra diğer sanatlarda tesiri görüldü.
Empresyonistler dış dünyanın kendi içlerinde bıraktığı izlenimi dile
getirirler. Bu âlem, sanatçıya sadece heyecan ve duygusal dalgalanmalar veren
bir uyarıcıdır. Önemli olan sanatçının kendi algılamaları ve bunları anlatma
yöntemidir. Edebiyatın bir amaca hizmet edemeyeceğini savunur. Empresyonist
edebiyatçılar şiir, kısa hikaye, tek perdelik manzum piyes gibi kısa
çalışmaları tercih etmişlerdir.
ENTİMİZM
İçtencilik. İnsan ruhunun mahrem ve gizli sırlarını içtenlikle anlatma eğilimi.
Bu sanat anlayışına sahip edebiyatçılara entimist denir.
ENTONASYON
Cümlede heceler, kelimeler ve daha büyük anlamlı gruplar üzerindeki seslerin
alçalıp yükselmesi. Konuşmacının anlatmak istediği anlama yardımcı olur.
Dinleyicileri duygulandıran, heyecanlandıran, coşturan özellikler taşır.
Cümlenin yapısına göre değişiklikler gösterir. Bazen cümlelerin anlamını da
belirler.
EPİFONEM
Bir sözlü ya da yazılı eserde anlatılanların hikmetli bir sözle son bulması.
EPİGRAF
Bir yapının özelliklerini belirten ve genellikle bir plaka üzerine binanın ön
yüzüne iliştirilen yazıya (kitabe) bir kitabın, bir kitabı meydana getiren
bölümlerin başına konan, o kitapta veya bölümdeki yazılanları özetler mahiyette
sözler, şiir parçaları, atasözleri, vecizeler.
EPİGRAM
Eski Yunan'da mezar taşlarına yazılan kısa ve epik nazım şekli. Romalılar'da
çok kısa hiciv manzumesi.
EPİZOT
Hikaye, roman veya şiirde ana konuya bağlı ikinci derecede olay; müzikte
temaları birbirinden ayıran serbest yazılmış bölümler; tiyatroda bir aksiyona
(harekete) katılmış ikinci derecede bir aksiyon; Yunan trajedisinin unsurlarını
meydana getiren diyaloglu bölümlerin her biri. Bu bölümler modern tiyatroda
perde adıyla bilinir.
EPOPE
Kahramanlık konusunu işleyen uzun şiirler. Kelimenin aslı "konuşma, nutuk,
sohbet" anlamına gelen Yunanca epospoien'e dayanır.
ESREM
Aruzdaki fe'ülün cüzünden fe ve n'yi kaldırıp ûlu yerine getiren fa'lü cüzü.
EŞHAS
Şahıs kelimesinin çokluğu. Eskiden tiyatro eserlerinde ve romanlarındaki
kahramanlara veya kadroya bu ad verilirdi.
EŞTER
Aruzdaki mefa'ilün cüzünden m ve y harflerinin kaldırılıp yerine getirilen
fâ'ilün cüzü.
Edebiyat Sözlüğü Edebiyat Dilince Eda nedir Edeb-İ Kelam nedir Edisyon Kritik nedir Efsane nedir Eglog nedir Eklektizm nedir Elfiye nedir Elgaz nedir Elifname nedir Emosyanalizm nedir Empresyonizm nedir Entimizm nedir Entonasyon nedir Epifonem nedir Epigraf nedir Epigram nedir Eşter nedir Epope nedir Esrem nedir Eşhas nedir Epizot nedir anlamı nedir hakkında bilgi tanımı açıklaması
2012-02-09 tarihinde Dosyabak.com tarafından DersNotları e-kitaplar Edebiyat Sözlükler kategorisine eklenen bu içerik toplam 3294 kez ve en son 2026-05-24 22:59:59 tarihinde görüntülenmiş.