Çalışma Kâğıdı 1- Cümlenin Öğeleri
Çalışma Kâğıdı 1- Cümlenin Öğeleri
Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi zamana veya dileğe bağlı anlatan, varlıkların içinde bulunduğu durumu ifade eden temel yargıdır.
١
Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini
bularak, yüklemlerin türlerini yazınız.
Kaybolduğunu
zanneden çocuk ağladı.
Bugün
hava soğuktu.
O
zamanlar sınıfın en uzun boylusu sendin.
Onun
babası anlayışlı bir insandır.
Bu işin
tek çözümü, konuşmaktır.
Gördüğümde
hasta gibiydi.
Simitleri
çıtır çıtırdı.
Adamın
iki ayağını bir pabuca soktunuz.
Az veren
candan, çok veren maldan.
Bize
yardım ederler diye onların gelmesini bekledik.
٢
Aşağıdaki cümlelerin öznelerini
bulunuz.
Bugün
hava sıcaktı.
İki
öğrenci sınava katılmamış.
Bu
çeşmenin suyu diğer çeşmenin suyundan soğuktur.
Sınavdan
istediği puanı alamadığı için neşesi yoktu.
Kol
saatim dünkü kargaşada kırılmış.
Öğrenciler
sınav salonuna tek tek alındı.
Ben
gidince arkamdan konuşulmuş.
Yağmur
suları belediye tarafından boşaltıldı.
Seri
katil mafya lideri Murat tarafından yakalandı.
Not:
ÖZNE-YÜKLEM UYGUNLUĞU (tekillik-çoğulluk)
K-1: özne tekilse yüklem de tekil olur.
K-2: özne çoğulsa yüklem de çoğul olur.
K-3: özne insan ve çoğulsa yüklem tekil de olabilir.
K-4: özne insan dışı ise yüklem tekil olur.
K-5: öznede
kişileştirme var ise K-3 geçerlidir
٣
Aşağıdaki cümleleri tekillik-çoğulluk
yönünden inceleyiniz.
٣
Çocuk,
oyuncakları ile oynuyordu.
Kardeşlerim,
birkaç gündür sevinçliydiler.
Ahmet
Bey, bu haftaki toplantıya katılmayacaklar.
Not:
Bacaklarım
iki gündür ağrıyor.
Sıkıntılar
ve kederler dostlarla paylaşılmalıdır.
Kuşlar
aşk şarkısı söylüyorlardı.
Az
öce iki genç sizi sordu.
Birkaç
kişi bu konuya itiraz etti.
Ekibimiz
olay yerine zamanında gitti.
Not:
ÖZNE-YÜKLEM UYGUNLUĞU (kişi yönünden)
K-1:Özne kaçıncı kişiyse yüklem de ona göre çekimlenir.
K-2: Özne 1. 2. ve 3. tekil-çoğulsa yüklem 1. çoğul olur.
K-3: Özne 2. ve 3.
tekil-çoğulsa yüklem 2. çoğul olur.
٤
Aşağıdaki
cümleleri kişi yönünden inceleyiniz.
İşim
bitince ben de geleceğim.
Bu
kutuları siz taşıyacaksınız.
Yarınki
seminere onlar ve biz katılacağız.
Onlar
ve siz bu konuyu tekrar görüşün.
٥ NESNE (DÜZ TÜMLEÇ)
Nesne: Yüklemin belirttiği, öznenin yaptığı eylem veya durumdan etkilenen öğedir.
A) Belirtili nesne: yükleme sorulan "neyi" ve "kimi" sorularının cevabıdır, ismin -i halidir.
B) Belirtisiz nesne: yükleme sorulan "ne" ve "kim"
sorularının ikinci cevabıdır, ismin yalın halidir.
Çantamı
okulda unutmuşum.
Masayı
biraz daha ileri çekelim.
Doğum
gününde ona kolye aldım.
Akşamları
dedem bize masal anlatırdı.
Bu
küçük mahallede güzel günler yaşadım.
Sizin
gibi ben de okumak isterdim.
Manava
gidip sebze meyve alacağım.
٦
DOLAYLI TÜMLEÇ (YER TAMLAYICISI)
Yüklemi
"bulunma, ayrılma, yönelme"
bakımından tamamlayan öğedir. "kime,
kimde, kimden, neye, neyde, neyden, nereye, nerede, nereden" sorularından
birine cevap olur, her zaman ismin "e,de,
den" hal eklerini alırlar.
Salonda
iki kanepe vardı.
Ayrımcılıktan
her zaman nefret etmişimdir.
Eli
ağrıdığı için yazmakta zorlanıyormuş.
Yoğunluktan öğle yemeğini bile yiyemedik.
Not:
٧
ZARF TÜMLECİ (ZARF TAMLAYICISI)
Yüklemi
"durum, zaman, miktar, yön, şart, sebep" bakımından tamamlayan öğedir. "nasıl,
ne zaman, ne ka, nere, niçin, neyle, kimle" sorularının cevabıdır.
Proje
ödevlerini ikinci dönem vereceğim.
Derslerinize
çok iyi çalışmalısınız.
Yaramazlıkta
çok ileri gitmeyin.
Tembellik
ederseniz geriye gidersiniz.
Not:
Bu
çalışma kâğıdını sizin için hazırladım.
Sizden
öncekiler çok çalışarak kazananlardan oldular.
٨
CÜMLE DIŞI UNSURLAR
Bağlaçlar, ünlemler, ünlem
grupları, hitaplar, ara sözler cümle kuruluşunun dışında kalan unsurlardır.
Ne gelen var ne de giden. "Ne.ne" ve "de" bağlacı
Evet, seni ben çağırdım. "evet" ünlem (onaylama)
Ey Türk gençliği. "hitap"
Ara
söz: Yardımcı ve açıklayıcı bir öğe
olarak cümlenin içine giren sözlere ara söz denir.
K-1: Çıkarılması cümlenin anlamında eksiklik ya da bozulma meydana getirmez.
K-2: Ara söz bir kelime, kelime grubu veya cümle hâlinde olabilir.
K-3: Ara söz, iki virgül arasında, parantez içinde ya da iki kısa çizgi arasında verilir. "ki" ile de bağlanabilir.
K-4: Cümlenin
herhangi bir öğesi olmaksızın da kullanılabilir.
Aşağıdaki
cümlelerin ara sözlerini bulunuz.
Ulu mabet, seni ancak bu sabah anlıyorum.
Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul.
Dün Ali amcalara, eski komşumuza, gittik.
Arka sıradakilerden biri, gözlüklü olanı, bir soru sordu.
Ruhumun senden, İlâhî, şudur ancak emeli.
Şu kopan fırtına Türk ordusudur, ya Rabbi.
Cihan yıkılsa, emin ol, bu cephe sarsılmaz.
Doğup, büyüdüğü yerleri, memleketini, çok özlemişti.
Onu dün akşama doğru, saat beş gibi, Kızılay'da
gördüm.
AŞAĞIDAKİ CÜMLELERİN ÖĞELERİNİ
BULUNUZ
Ne hasta
bekler sabahı,
Ne taze ölüyü mezar;
Ne de şeytan bir günahı,
Seni beklediğim kadar.
Geçti istemem gelmeni,
Yokluğunda buldum seni;
Bırak vehmimde gölgeni,
Gelme, artık neye yarar?
Türkçe Dersi Çalışma Kâğıdı Cümlenin Öğeleri ders notları ÖZNE-YÜKLEM UYGUNLUĞU
2012-02-12 tarihinde Edebi tarafından ÇalışmaKağıtları DersNotları Türkçe kategorisine eklenen bu içerik toplam 7935 kez ve en son 2026-05-12 07:45:01 tarihinde görüntülenmiş.