Fiillerde Kip

Fiillerde Kip

FİİLLERDE KİP

   Fiillerde Kip : Fiillerin bir hareketi, durumu,oluşu ortaya koyuşu farklı şekillerde olur. Bazen bunlar bir başkasına haber verme şeklinde aktarılır bazen bir koşula bağlanır,bazen istenen bir durum aktarılır. Buna “fiilin kipi denir. Türkçe‘de kipler iki grupta incelenir.Bunlar:

1. Haber (Bildirme) Kipleri

Fiilin çekiminde kesin bir zaman ifadesi varsa, fiil haber kipindedir.Örnek:yapacak, gelmiş, alıyor...

   Haber kipinin beş çekimi vardır. Bunlar:

A) Geniş Zaman Ekleri: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılmakta olduğunu veya yapılacağını belirten zaman ekleridir.Türkçe’de geniş zaman kipi –r, -ır, -ir, -ur, -ür, -ar, -er ekleriyle kurulur. 

Geniş Zaman Ekleri

       1. Tekil şahıs:         çalış-ır-ım

       2. Tekil şahıs:         çalış-ır-sın

       3. Tekil şahıs:         çalış-ır

       1. Çoğul şahıs:        çalış-ır-ız

       2. Çoğul şahıs:        çalış-ır-sınız

       3. Çoğul şahıs:        çalış-ır-lar 

ŞİMDİKİ ZAMAN

        B) Şimdiki Zaman Eki: Fiilin belirttiği kavramın, içinde bulunan zamanda başladığını, ve devam etmekte olduğunu bildiren zaman ekleridir. Şimdiki zaman eki “-yor” dur. 

ŞİMDİKİ ZAMAN

       1.   Tekil şahıs:         çalış-ı-yor-um

       2. Tekil şahıs:         çalış- ı-yor-sun

       3. Tekil şahıs:         çalış- ı-yor

       1. Çoğul şahıs:        çalış- ı-yor-uz

       2. Çoğul şahıs:        çalış- ı-yor-sunuz

       3. Çoğul şahıs:        çalış- ı-yor-lar

 

      Not: Fiile şimdiki zaman anlamı veren bir diğer ek de    “-mekte, -makta” ekidir.

      Örnek: koş-makta-yım, koş-makta    

GELECEK ZAMAN

  Fiilin, söylendiği andan sonra yapılacağını ifade eder. Türkçe’de gelecek zaman eki “-acak,-ecek”tir.  

GELECEK ZAMAN

       1. Tekil şahıs:         çalış-acak-ım

       2. Tekil şahıs:         çalış-acak-sın

       3. Tekil şahıs:         çalış-acak

       1. Çoğul şahıs:        çalış-acak-ız

       2. Çoğul şahıs:        çalış-acak-sınız

       3. Çoğul şahıs:        çalış-acak-lar

•Uyarı: gelecek zamanın 1.tekil ve 1. Çoğul şahıs çekimlerinde “acak,-ecek” eklerindeki “k” sesi yumuşayarak “ğ” sesine dönüşür. Örnek: gel-eceğ-im, yap-acağ-ız 

 GÖRÜLEN GEÇMİŞ (Dİ’Lİ   GEÇMİŞ)ZAMAN

      Fiilin belirttiği kavramın, içinde bulunan zamandan önce olup bittiğini kesinlikle bildiren zaman ekidir.

      Türkçe’de görülen geçmiş zaman eki       “-dı,-di,-du,-dü,-tı,-ti,-tu,-tü”dür.   

GÖRÜLEN GEÇMİŞ ZAMAN

       1. Tekil şahıs:         çalış-tı-ım

       2. Tekil şahıs:         çalış-tı-n

       3. Tekil şahıs:         çalış-tı

       1. Çoğul şahıs:        çalış-tı-k

       2. Çoğul şahıs:        çalış-tı-nız

       3. Çoğul şahıs:        çalış-tı-lar 

ÖĞRENİLEN (MİŞ’Lİ) GEÇMİŞ ZAMAN

     Fiilin belirttiği kavramın, içinde bulunan zamandan önce olup bittiğini başkasından duyarak bildiren zaman ekidir.

     Türkçe’de öğrenilen geçmiş zaman eki     “-mış,-miş,-muş,-müş”tür.     

ÖĞRENİLEN GEÇMİŞ ZAMAN

       1. Tekil şahıs:         çalış-mış-ım

       2. Tekil şahıs:         çalış-mış-sın

       3. Tekil şahıs:         çalış-mış

       1. Çoğul şahıs:        çalış-mış-ız

       2. Çoğul şahıs:        çalış-mış-sınız

       3. Çoğul şahıs:        çalış-mış-lar 

2) DİLEK KİPLERİ

     Bu kiplerde zaman anlamı yoktur. Bu kipler fiile emir, istek, şart ve gereklilik anlatan kiplerdir. Dilek kipleri emir, istek, şart, ve gereklilik kipleri olmak üzere dörde ayrılır.

A) EMİR KİPİ

    Fiilin yapılması gerektiğini emir şeklinde bildiren çekimdir. Birinci tekil ve birinci çoğul şahsın emir çekimi yoktur.

 

       1. Tekil şahıs:          -------------

       2. Tekil şahıs:         çalış

       3. Tekil şahıs:         çalış-sın

       1. Çoğul şahıs:        -------------

       2. Çoğul şahıs:        çalış-ın (çalış-ınız)

       3. Çoğul şahıs:        çalış-sın-lar

B) İSTEK KİPİ

  İstek bildiren kiplerdir. İstek eki “-a,-e”dir.

     

       1. Tekil şahıs:         çalış-a-yım

       2. Tekil şahıs:         çalış-a-sınız

       3. Tekil şahıs:         çalış-a

       1. Çoğul şahıs:        çalış-a-lım

       2. Çoğul şahıs:        çalış-a-sınız

       3. Çoğul şahıs:        çalış-a-lar 

C) ŞART KİPİ

      Fiillere şart anlamı katan kiptir. Şart eki      “-sa,-se”dir.

 

       1. Tekil şahıs:         çalış-sa-m

       2. Tekil şahıs:         çalış-sa-n

       3. Tekil şahıs:         çalış-sa

       1. Çoğul şahıs:        çalış-sa-k

       2. Çoğul şahıs:        çalış-sa-nız

       3. Çoğul şahıs:        çalış-sa-lar

D) GEREKLİLİK KİPİ

     Fiilin yapılması gerektiğini anlatan kiptir. Gereklilik eki “-malı,-meli”dir.

       1. Tekil şahıs:         çalış-malı-y-ım

       2. Tekil şahıs:         çalış-malı-sın

       3. Tekil şahıs:         çalış-malı

       1. Çoğul şahıs:        çalış-malı-y-ız

       2. Çoğul şahıs:        çalış-malı-sınız

       3. Çoğul şahıs:        çalış-malı-lar


tag Fiillerde Kip Türk Dili Ve Edebiyatı ders notları

2013-01-17 tarihinde Dosyabak.com tarafından DersNotları Edebiyat kategorisine eklenen bu içerik toplam 1572 kez ve en son 2016-12-08 05:55:19 tarihinde görüntülenmiş.