Çalışma Kâğıdı 1- Cümlenin Öğeleri

Çalışma Kâğıdı 1- Cümlenin Öğeleri

Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi zamana veya dileğe bağlı anlatan, varlıkların içinde bulunduğu durumu ifade eden temel yargıdır.

١    Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini bularak, yüklemlerin türlerini yazınız.

Kaybolduğunu zanneden çocuk ağladı.

Bugün hava soğuktu.

O zamanlar sınıfın en uzun boylusu sendin.

Onun babası anlayışlı bir insandır.

Bu işin tek çözümü, konuşmaktır.

Gördüğümde hasta gibiydi.

Simitleri çıtır çıtırdı.

Adamın iki ayağını bir pabuca soktunuz.

Az veren candan, çok veren maldan…

Bize yardım ederler diye onların gelmesini bekledik.

٢     Aşağıdaki cümlelerin öznelerini bulunuz.

Bugün hava sıcaktı.

İki öğrenci sınava katılmamış.

Bu çeşmenin suyu diğer çeşmenin suyundan soğuktur.

Sınavdan istediği puanı alamadığı için neşesi yoktu.

Kol saatim dünkü kargaşada kırılmış.

Öğrenciler sınav salonuna tek tek alındı.

Ben gidince arkamdan konuşulmuş.

Yağmur suları belediye tarafından boşaltıldı.

Seri katil mafya lideri Murat tarafından yakalandı.

Not:

ÖZNE-YÜKLEM UYGUNLUĞU (tekillik-çoğulluk)                  

K-1: özne tekilse yüklem de tekil olur.                                  

K-2: özne çoğulsa yüklem de çoğul olur.                                                

K-3: özne insan ve çoğulsa yüklem tekil de olabilir.                          

K-4: özne insan dışı ise yüklem tekil olur.                              

K-5: öznede kişileştirme var ise K-3 geçerlidir

٣     Aşağıdaki cümleleri tekillik-çoğulluk yönünden inceleyiniz.  

٣     Çocuk, oyuncakları ile oynuyordu.

Kardeşlerim,  birkaç gündür sevinçliydiler.

Ahmet Bey, bu haftaki toplantıya katılmayacaklar.

Not:

Bacaklarım iki gündür ağrıyor.

Sıkıntılar ve kederler dostlarla paylaşılmalıdır.

Kuşlar aşk şarkısı söylüyorlardı.

Az öce iki genç sizi sordu.

Birkaç kişi bu konuya itiraz etti.

Ekibimiz olay yerine zamanında gitti.

Not:

 

ÖZNE-YÜKLEM UYGUNLUĞU (kişi yönünden)                              

K-1:Özne kaçıncı kişiyse yüklem de ona göre çekimlenir.               

K-2: Özne 1. 2. ve 3. tekil-çoğulsa yüklem 1. çoğul olur.             

K-3: Özne 2. ve 3. tekil-çoğulsa yüklem 2. çoğul olur.

٤     Aşağıdaki cümleleri kişi yönünden inceleyiniz.

İşim bitince ben de geleceğim.

Bu kutuları siz taşıyacaksınız.

Yarınki seminere onlar ve biz katılacağız.

Onlar ve siz bu konuyu tekrar görüşün.

٥    NESNE (DÜZ TÜMLEÇ)                                                                       

Nesne: Yüklemin belirttiği, öznenin yaptığı eylem veya durumdan etkilenen öğedir.                                               

A)  Belirtili nesne: yükleme sorulan “neyi” ve “kimi” sorularının cevabıdır, ismin –i halidir.                                                   

B)  Belirtisiz nesne: yükleme sorulan “ne” ve “kim” sorularının ikinci cevabıdır, ismin yalın halidir.

Çantamı okulda unutmuşum.

Masayı biraz daha ileri çekelim.

Doğum gününde ona kolye aldım.

Akşamları dedem bize masal anlatırdı.

Bu küçük mahallede güzel günler yaşadım.

Sizin gibi ben de okumak isterdim.

Manava gidip sebze meyve alacağım.

٦       DOLAYLI TÜMLEÇ (YER TAMLAYICISI)

Yüklemi “bulunma, ayrılma, yönelme” bakımından tamamlayan öğedir. “kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden, nereye, nerede, nereden” sorularından birine cevap olur, her zaman ismin “e,de, den” hal eklerini alırlar.

Salonda iki kanepe vardı.

Ayrımcılıktan her zaman nefret etmişimdir.

Eli ağrıdığı için yazmakta zorlanıyormuş.

Yoğunluktan öğle yemeğini bile yiyemedik.

Not:

٧      ZARF TÜMLECİ (ZARF TAMLAYICISI)

Yüklemi “durum, zaman, miktar, yön, şart, sebep” bakımından tamamlayan öğedir. “nasıl, ne zaman, ne ka, nere, niçin, neyle, kimle” sorularının cevabıdır.

Proje ödevlerini ikinci dönem vereceğim.

Derslerinize çok iyi çalışmalısınız.

Yaramazlıkta çok ileri gitmeyin.

Tembellik ederseniz geriye gidersiniz.

Not:

Bu çalışma kâğıdını sizin için hazırladım.

Sizden öncekiler çok çalışarak kazananlardan oldular.

٨       CÜMLE DIŞI UNSURLAR

Bağlaçlar, ünlemler, ünlem grupları, hitaplar, ara sözler cümle kuruluşunun dışında kalan unsurlardır.

Ne gelen var ne de giden.   “Ne…ne” ve “de”  bağlacı

Evet, seni ben çağırdım.  “evet” ünlem (onaylama)

Ey Türk gençliği…  “hitap”

Ara söz: Yardımcı ve açıklayıcı bir öğe olarak cümlenin içine giren sözlere ara söz denir.

K-1: Çıkarılması cümlenin anlamında eksiklik ya da bozulma meydana getirmez.                                                    

K-2:  Ara söz bir kelime, kelime grubu veya cümle hâlinde olabilir.                                                                              

K-3: Ara söz, iki virgül arasında, parantez içinde ya da iki kısa çizgi arasında verilir. "ki" ile de bağlanabilir.                               

K-4: Cümlenin herhangi bir öğesi olmaksızın da kullanılabilir.

Aşağıdaki cümlelerin ara sözlerini bulunuz.

Ulu mabet, seni ancak bu sabah anlıyorum.

Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul.

Dün Ali amcalara, eski komşumuza, gittik.

Arka sıradakilerden biri, gözlüklü olanı, bir soru sordu.

Ruhumun senden, İlâhî, şudur ancak emeli…

Şu kopan fırtına Türk ordusudur, ya Rabbi…

Cihan yıkılsa, emin ol, bu cephe sarsılmaz.

Doğup, büyüdüğü yerleri, memleketini, çok özlemişti.

Onu dün akşama doğru, saat beş gibi, Kızılay'da

gördüm.

 

AŞAĞIDAKİ CÜMLELERİN ÖĞELERİNİ BULUNUZ

Ne hasta bekler sabahı,

 
Ne taze ölüyü mezar;


Ne de şeytan bir günahı,


Seni beklediğim kadar.


Geçti istemem gelmeni,


Yokluğunda buldum seni;


Bırak vehmimde gölgeni,


Gelme, artık neye yarar?


tag Türkçe Dersi Çalışma Kâğıdı Cümlenin Öğeleri ders notları ÖZNE-YÜKLEM UYGUNLUĞU

2012-02-12 tarihinde Edebi tarafından ÇalışmaKağıtları DersNotları Türkçe kategorisine eklenen bu içerik toplam 3984 kez ve en son 2016-12-05 22:38:04 tarihinde görüntülenmiş.